عناصر ریزمغذی نقش مهمی در تولید و عملکرد گیاهان دارند. این بررسی در مزرعه دانشگاه آزاد اسلامی ملکان با هدف مطالعه تاثیر برخی از عناصر ریزمغذی (آهن، روی و منگنز) با غلظت های مختلف در مراحل رشد (6-4 برگی و 10-8 برگی) چغندر قند در 3 تکرار به صورت اسپلیت اسپلیت پلات بر پایه طرح بلوک های کامل تصادفی انجام شد. حداکثر عملکرد ریشه با کاربرد غلظت نه در هزار عناصر غذایی در مرحله 6-4 برگی حاصل گردید. محلول پاشی عناصر در هر سه غلظت در مرحله 10-8 برگی سبب افزایش معنی داری در عملکرد ریشه باعث شدند.کاربرد غلظت شش در هزار این عناصر ریزمغذی، عملکرد ریشه را تا 15.6 درصد افزایش داد. کاربرد عنصر منگنز تاثیر معنی داری بر عملکرد شکر سفید چغندر قند نداشت. از سوی دیگر، کاربرد غلظت نه در هزار عنصر روی افزایشی 16.4 و کاربرد غلظت های شش و نه در هزار عنصر آهن افزایشی به ترتیب 18.6 و 36 درصدی در عملکرد شکر سفید را باعث گردیدند. درصد عیارقند تحت تاثیر کاربرد عنصر منگنز قرار نگرفت ولی کاربرد مقادیر بالای عناصر آهن و روی در مرحله 10-8 برگی چغندرقند افزایش معنی داری در عیارقند چغندر قند باعث شد. در این مطالعه بیشترین افزایش در عیارقند تحت تاثیر کاربرد غلظت نه در هزار عنصر آهن به دست آمد. با توجه به اهمیت اقتصادی عملکرد شکر سفید و ریشه می توان محلول پاشی عناصر آهن و روی با غلظت نه در هزار در مرحله 10-8 برگی چغندرقند را جهت افزایش تولید مد نظر قرار داد.

تیمارهای آزمایشی شامل فاکتور ژنوتیپ (شامل 15 نمونه چغندر وحشی از استان های خوزستان، ایلام، کرمانشاه، کردستان و آذربایجان و دو نمونه زراعی چغندرقند حساس و مقاوم به تنش) و فاکتورهای شوری (غلظت های صفر، 50، 100، 200 و 400 میلی مولار) و خشکی (5 سطح صفر، 3-، 6-، 9- و 12- بار) بود. یافته ها نشان داد اثر تیمارهای شوری و خشکی روی درصد جوانه زنی، طول ریشه چه و ساقه چه، وزن ریشه چه و ساقه چه معنی دار بود و در هر دو آزمایش با افزایش شدت تنش از مقادیر صفات درصد جوانه زنی، طول ریشه چه و ساقه چه، وزن ریشه چه و ساقه چه کاسته شد. در هر دو آزمایش درصد جوانه زنی از بقیه صفات کمتر و صفت وزن ساقه چه از بقیه صفات بیشتر تحت تاثیر تنش قرار گرفتند. همچنین در هر دو آزمایش رشد ریشه چه نسبت به ساقه چه کمتر تحت تاثیر تنش قرار گرفت. در هر دو آزمایش درصد جوانه زنی، طول ریشه چه، طول ساقه چه، وزن ریشه چه و وزن ساقه چه، بین ژنوتیپ های مورد بررسی اختلاف معنی دار وجود داشت. در شرایط تنش شوری و خشکی به ترتیب حداقل 5 و 7 ژنوتیپ چغندر وحشی از استان های ایلام، کرمانشاه، خوزستان و آذربایجان شناسایی شدند که از لحاظ خصوصیات جوانه زنی و رشد اولیه نسبت به ارقام زراعی چغندرقند مقاوم به این تنش ها بهتر بودند. نتایج نشان داد چغندرهای وحشی از تنوع و پتانسیل مقاومتی بالایی در برابر تنش های شوری و خشکی در زمان جوانه زنی و مراحل اولیه رشد برخوردار می باشند و می توان از این گیاهان برای تولید چغندرهای قند مقاوم تر به تنش های شوری و خشکی بهره جست.

جوانه زنی و استقرار گیاهچه چغندر قند تا حد زیادی تحت تاثیر ترکیبات شیمیایی ممانعت کننده جوانه زنی موجود در پوسته بذر، سختی و نفوذ ناپذیری آن نسبت به آب و اکسیژن و نیز میزان ذخیره بذر قرار می گیرد. به منظور بررسی اثر تیمارهای مختلف روی بهبود جوانه زنی این گیاه، بذور یکنواخت چغندر قند رقم 9597 در یک آزمایش فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی در چهار تکرار مورد مطالعه قرار گرفت. تیمارهای آب مقطر، اسیدکلریدریک رقیق و نیز اسیدکلریدریک رقیقی که در انتها با هیدروکسید سدیم خنثی می شود هر کدام در سه زمان دو، چهار و شش ساعت روی نمونه های یکصد بذری اعمال شدند و در پایان کلیه بذور با محلول رقیق هیپوکلریت سدیم ضدعفونی شدند. سپس درصد جوانه زنی و سرعت رویش در ژرمیناتور و نیز سرعت رویش در بستر شن تعیین گردید. نتایج نشان داد که نوع تیمار برای شستشو، بر درصد جوانه زنی و سرعت رویش بذر چغندر قند در ژرمیناتور تاثیری نداشت ولی سرعت رویش آن در بستر شن از طریق شستشوی بذر با آب مقطر، بطور معنی داری افزایش یافته است. علاوه بر آن مدت استفاده از تیمارها نیز بطور معنی داری بر درصد و سرعت جوانه زنی در ژرمیناتور و نیز سرعت رویش در بستر شن موثر بوده است. همچنین اثر متقابل نوع تیمار و مدت تیماردهی بطور بسیار معنی داری بر درصد جوانه زدن بذر در ژرمیناتور و سرعت رویش آن در بستر شن موثر بود بنحویکه بعد از شش ساعت شستشوی بذر با آب مقطر، درصد جوانه زنی در ژرمیناتور 1.87 برابر و سرعت رویش در بستر شن 43 درصد در مقایسه با شاهد که بذر شستشوی نشده بود، افزایش یافته است.

خشکی و کم آبی مهم ترین عوامل محدود کننده تولید چغندرقند در مناطق خشک و نیمه خشک دنیا از جمله ایران است. توسعه کشت پاییزه در مناطق مستعد یکی از راهکارهای مورد توجه برای رفع این مشکل می باشد. به همین منظور، این تحقیق با هدف بررسی امکان کشت پاییزه چغندرقند (Beta vulgaris L.) در مناطق معتدله استان فارس به صورت آزمایش کرت های دو بار خرده شده در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار طی دو سال زراعی 1396- 1395 و 1397- 1396 در منطقه مرودشت اجرا گردید، تیمارهای آزمایش شامل سه تاریخ کاشت، 26 شهریور، 15 مهر و 5 آبان در کرت اصلی، دو رقم چغندر قند مونوژرم گیادا و لوانته در کرت فرعی و سه زمان برداشت 10 اردیبهشت، 5 و 30 خرداد در کرت های فرعی فرعی بود. یافته ها نشان داد که برهم کنش دوگانه تاریخ کاشت و تاریخ برداشت در سطح احتمال یک درصد بر عملکرد ریشه معنی دار شد. کمترین میزان عملکرد ریشه در تاریخ کاشت 5 آبان و تاریخ برداشت 10 اردیبهشت (95/32 تن در هکتار) و بیشترین میزان عملکرد در تاریخ کاشت 26 شهریور و تاریخ برداشت 30 خرداد (75/75 تن در هکتار) به دست آمد. هیچ یک از تاریخ های کشت دوم و سوم، ساقه روی نشان ندادند، ولی در تاریخ کاشت اول هر دو رقم به ساقه رفتند و با تأخیر در برداشت، درصد آن افزایش داشت، به طوری که بیشترین درصد ساقه روی در تاریخ برداشت سوم و در سال دوم مشاهده شد (82/25 درصد) مشاهده شد. نتایج همچنین نشان داد که برهم کنش سه طرفه هم بر عیار قند و عملکرد قند قابل استحصال معنی دار شد. به طور کلی، یافته های این آزمایش حاکی از آن است که امکان کشت پاییزه چغندرقند در منطقه مرودشت وجود دارد. تاریخ کاشت 26 شهریور و برداشت 5 خرداد قابل توصیه می باشد.

در پژوهش حاضر دشمنان طبیعی فعال در مزارع چغندر قند برخی مناطق ایران شامل گنبد، رامیان، آق قلا (استان گلستان)، نهاوند (استان همدان)، فریدونشهر، برخوار، گلپایگان (استان اصفهان)، شهرکرد (استان چهارمحال و بختیاری)، نقده و میاندوآب (استان آذربایجان غربی) مورد مطالعه قرار گرفت. در مجموع 45 گونه از دشمنان طبیعی شامل ده گونه پارازیتوئید و 35 گونه شکارگر از راسته های بال غشاییان (خانواده ی Braconidae: هفت گونه از شش جنس، خانواده ی Ichneumonidae: یک گونه)، دوبالان (خانواده ی Tachinidae: دو گونه از دو جنس، خانواده ی Asilidae: چهار گونه از چهار جنس، خانواده ی Syrphidae: سه گونه از سه جنس)، سخت بالپوشان (خانواده ی Carabidae: هفت گونه از شش جنس، خانواده ی Coccinellidae: پنج گونه از چهار جنس)، سن ها (خانواده ی Anthocoridae: شش گونه از دو جنس، خانواده ی Miridae: پنج گونه از سه جنس، خانواده ی Nabidae: دو گونه از دو جنس، خانواده ی Reduviidae: دو گونه از دو جنس) و بالتوری ها (یک گونه از خانواده ی Chrysopidae) از مزارع چغندر قند مناطق مختلف کشور جمع آوری و شناسایی شدند. با توجه به تنوع گونه ای بالای دشمنان طبیعی در مزارع چغندر قند، حمایت از این حشرات مفید در راستای کاهش مصرف آفت کش های شیمیایی و موفقیت کارآیی دشمنان طبیعی قابل تأکید می باشد.

برای بررسی برخی ویژگی های فیزیولوژیک در گیاه چغندر قند تحت تنش شوری، آزمایشی در گلخانه در یک طرح آماری کاملا تصادفی در پنج سطح شوری صفر، 85، 171، 256، 342 میلی مولار کلریدسدیم، با چهار تکرار انجام شد. کشت دانه ها در گلدان های پلاستیکی و شرایط گلخانه و آبیاری گیاهان به کمک محلول غذایی هوگلند صورت گرفت. در پایان مرحله رشد، مقادیر وزن خشک گیاه، سطح برگی، کلروفیل کل برگ ها، سدیم و پتاسیم برگ ها و پرولین اندام های هوایی اندازه گیری شد. نتایج نشان داد که با افزایش درجه شوری کلروفیل کل برگ ها، سطح برگی و وزن خشک گیاه کاهش یافت. ولی در مقابل میزان پرولین اندام های هوایی افزایش یافت. پتاسیم برگ ها به طور معنی دار کاهش یافته و مقدار سدیم برگ ها به طور معنی دار افزایش نشان داد که سبب مسمومیت یونی به ویژه در سطوح بالا موجب شوری شده و رشد کاهش یافت. کاهش میزان کلروفیل و سطح برگی در گیاه سبب کاهش فعالیت های فتوسنتزی و رشد شد. افزایش پرولین همراه با افزایش سطح شوری، اهمیت حفظ تعادل اسمزی در شرایط پتانسیل آبی پایین را نشان می دهد.